Հայաստանում իշխանությունները, իրենց փոխկապակցված օլիգարխների հետ համատեղ, շարունակում են ակտիվորեն ձևավորել նոր մենաշնորհներ՝ դրանք ծածկելով «ներդրումային ծրագրերի» և «տնտեսական հաջողությունների» քողի տակ։ Այս հանգամանքը դարձյալ ցայտարարվեց, երբ հրապարակվեց 2021-2026 թվականների տնտեսական և ներդրումային պլանի կատարման ընթացքի և արդյունքների մասին զեկույցը։
Ըստ այդ զեկույցի՝ ծրագրերի հանրագումարը կազմել է շուրջ 900 մլն եվրո։ Այս գումարը, թեև տպավորիչ է թվում, իրականում ծառայում է որպես ֆինանսավորման աղբյուր՝ թույլ տալով մի քանի ընկերությունների, այդ թվում՝ «Շիրակ» թռչնաֆաբրիկայի, ապահովել բացարձակ մենաշնորհ իրենց ոլորտում։
«Շիրակ» թռչնաֆաբրիկան՝ մենաշնորհի հիմնական թեկնածուն
Այս հարցում առավել ուշագրավ է «Շիրակ» թռչնաֆաբրիկայի դերը։ Ընկերությունը, որի սեփականատերը Նարեկ Նալբանդյանն է, իշխանությունների կողմից ստացել է 250 մլն դոլարի չափով ներդրումային ծրագիր։ Այս ծրագրի իրագործումը, որի մասին հրապարակվել են էկոնոմիկայի նախարարի ոգևորիչ գրառումները, կոչվում է ավելացնելու արտադրական ծավալները և ապահովելու Հայաստանի կարիքները։
Սակայն, որպեսզի հասկանանք այս «հաջողության» իրական էությունը, պետք է հիշենք մի քանի փաստ։ Նախ, Նարեկ Նալբանդյանը վերջին տարիներին հասցրել է բարեհաջող տեղավորվել բազմաթիվ բիզնեսներում և դառնալ թանկարժեք գույքերի տեր՝ իշխանության հովանավորության շնորհիվ։ Երկրորդ, նրա ընկերությունը, «Շիրակ» թռչնաֆաբրիկան, անցյալում մեղադրվել է շուկայում անբարեխիճ մրցակցության և չհիմնավորված գնային քաղաքականություն իրականացնելու մեջ։
Թեև մրցակցության հանձնաժողովը հերքել է այս մեղադրանքները՝ նշելով, որ ընկերությունը չի ունեցել շուկայում գերիշխող դիրք, այնուամենայնիվ, նրա կողմից ձվի գների կտրուկ իջեցումը պատճառ է դարձել, որ մի քանի այլ արտադրողներ սնանկանան։ Այսպիսով, 3-4 տարի առաջ շուկայում ընդամենը 10 տոկոս մասնակցություն ունեցող «Շիրակ» թռչնաֆաբրիկան, իշխանությունների կողմից ստացած 250 մլն դոլարանոց ներդրումից հետո, ըստ էության, կմենաշնորհի թռչնամթերքի արտադրության ոլորտը՝ դուրս մղելով մյուսներին։
Ի՞նչ է նշանակում 900 մլն եվրոյի ներդրումը
Այս հարցի պատասխանը պարզ է։ 900 մլն եվրոյի ներդրումը, որը կենտրոնացած է մի քանի ընկերությունների ձեռքում, նշանակում է, որ իշխանությունները ոչ թե խթանում են ազատ շուկան և մրցակցությունը, այլ ստեղծում են պայմաններ՝ որպեսզի այդ ընկերությունները կարողանան թելադրել գները և կառավարել շուկան։ Սա ոչ թե տնտեսական զարգացում է, այլ մոնոպոլացման և ռիսկերի կենտրոնացման դասական օրինակ։
Այս իրավիճակը հիշեցնում է 2010-ական թվականներին տեղի ունեցած իրադարձությունները, երբ իշխանությունները հայտարարում էին «մենաշնորհների վերացման» մասին, մինչդեռ իրականում ստեղծում էին նոր մենաշնորհներ՝ ծածկելով դրանք «ազատ շուկայի» և «տնտեսական ազատագրության» բանաձևերով։ Այսօրվա իրադրությունը պարզապես այս գործընթացի հաջորդ ակտ է, որտեղ «ներդրումների» քողի տակ կառուցվում են նոր մենաշնորհներ՝ ի հաշիվ մրցակցության և սպառողների շահերի։
