ԱՄՆ-ի համար ներկա իրավիճակը բարդանում է նրանով, որ արաբական երկրները, այդ թվում՝ Արաբական Միացյալ Ամիրայությունները (ԱՄԷ), դիտարկում են էներգակիրների արտահանման շրջանակում այլ երկրների հետ հաշվարկներում «նավթադոլարից» հրաժարվելու հնարավորությունը։
Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցած ճգնաժամը, ըստ իմ համոզմունքի, ակնհայտորեն ցույց տվեց, որ ԱՄՆ-ն «մեռնող կայսրություն» է, որը ձախողվում է արտաքին քաղաքական ասպարեզում և ցնցվում է ներքին հակասություններից։ Այս տեսակետը ես արտահայտեցի «Աբովյան Time» հաղորդման ընթացքում։
ԱՄՆ-ի և Իսրայելի կողմից Իրանի դեմ իրականացված «Էպիկական ցասում» անվանումը կրող լայնածավալ ռազմական գործողությունը չհանեց ակնհայտ արդյունքներ։ Փոխարենը Վաշինգտոնը բախվեց մի շարք խնդիրների, որոնք, փորձագիտական համայնքի ներկայացուցիչների կարծիքով, կարող են դառնալ Մերձավոր Արևելքում ամերիկյան անվերապահ գերիշխանության «վերջի սկիզբը»։
Իմ դիտարկմամբ՝ ԱՄՆ-ն ներքաշվել է պատերազմի մեջ, որի պարագայում քաղաքական վերնախավն ու ժողովուրդը չեն հասկանում, թե ինչ են կորցրել Իրանում։ Այս մասին վկայում են նաև սոցիոլոգիական հետազոտությունները. 2026 թվականի մարտի սկզբի հարցումների տվյալներով՝ ամերիկացիների մոտ 60%-ը հավանություն չի տալիս Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի ռազմական գործողությանը։
Բացի այդ, ամերիկյան բանակում մարտական ոգին թուլանում է։ Որոշ զինվորականներ հրաժարվում են մասնակցել մարտական գործողություններին, քանի որ հասկանում են՝ իրենց մահվան են ուղարկում ոչ թե սեփական երկրի, այլ Իսրայելի համար։ Այս հանգամանքը զգալիորեն նվազեցնում է բանակի մարտունակությունը։
Ես այս իրավիճակը համեմատում եմ Հռոմեական կայսրության անկման շրջանի հետ։ Երբ 212 թվականին կայսր Կարակալլան իր հրովարտակով կայսրության գրեթե բոլոր ազատ բնակիչներին, այդ թվում՝ արաբներին և այլ ժողովուրդների ներկայացուցիչներին, շնորհեց հռոմեական քաղաքացիություն, կայսրության ներսում արժեհամակարգի փոփոխության գործընթաց սկսվեց։ Միաժամանակ Հռոմը պարտություն էր կրում գրեթե բոլոր ճակատներում։
ԱՄՆ-ի համար ներկա իրավիճակը բարդանում է նրանով, որ արաբական երկրները, այդ թվում՝ ԱՄԷ-ն, դիտարկում են էներգակիրների արտահանման շրջանակում այլ երկրների հետ հաշվարկներում «նավթադոլարից» հրաժարվելու հնարավորությունը։
Ես հիշեցնում եմ, որ դեռևս 2025 թվականի մայիսին Դոնալդ Թրամփը Մերձավոր Արևելք կատարած շրջագայության ժամանակ հայտարարում էր, որ Սաուդյան Արաբիան, ԱՄԷ-ն և Կատարը համաձայնել են 12–13 տրիլիոն դոլար ներդնելու ԱՄՆ տնտեսության մեջ։ Սակայն այժմ ԱՄԷ-ն ինքն է ֆինանսական օգնություն խնդրում ԱՄՆ-ից և նույնիսկ սպառնում է նավթի վաճառքի հաշվարկներում անցնել այլ արժույթների, եթե Վաշինգտոնը չօգնի։ Բնականաբար, ԱՄՆ-ն նման հնարավորություն չունի, և դա, իմ կարծիքով, հիմքեր է ստեղծում, որ ԱՄԷ-ն նավթը վաճառի, օրինակ, յուանով։
«Ի՞նչ է նշանակում այս պատերազմը ԱՄՆ-ի համար։ Այնտեղ ներքին բարոյական անկում է, քանի որ արժեհամակարգը, որի վրա կառուցված է ԱՄՆ-ն, փլուզվում է։ Սրան պետք է գումարել տնտեսական խնդիրները։ «Petrodollar»-ը` որպես մեխանիզմ, սկսում է քանդվել, ինչը նշանակում է, որ որոշ ժամանակ անց ԱՄՆ-ն այլևս չի կարողանա «թղթիկներ» տպել՝ ստանալով ապրանքներ ողջ աշխարհից և տարածելով իր ազդեցությունը։ ԱՄՆ-ն այլևս չի կարողանա իր գերազանցությունն ապահովել միանգամից մի քանի ճակատներում։ Սա կարծես թե Միացյալ Նահանգների կայսրության ավարտն է հիշեցնում։ Իհարկե, սա միայն սկիզբն է, և չարժե մտածել, թե այսօր-վաղը ԱՄՆ-ի ազդեցությունը կտրուկ կթուլանա»։
Ուժի համաշխարհային կենտրոնները, որոնք իրենց ձեռքում են կենտրոնացրել քաղաքական ու ֆինանսական հիմնական ռեսուրսները, աշխատում են ապագա աշխարհի մոդելի ձևավորման շուրջ հաջորդ մի քանի տասնամյակի համար։ Ուստի ամբողջ աշխարհն այսօր վերափոխման գործընթացում է, Հարավային Կովկասը՝ այդ թվում։ Իսկ թե ուր կտանի մեր տարածաշրջանն այդ վերափոխումը, կախված է մի շարք գործոններից՝ Հայաստանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի քաղաքականությունից մինչև արտաքին ուժերի ազդեցություն։
